Globus Genesy 600 ve Genesy 1500 cihazlarının düşük ayak tedavisinde klinik kullanımı Denervasyon ,Tens ,Rehabilitasyon,FES,

1. Düşük ayak nedir?

Düşük ayak, hastanın yürürken ayağını yukarı çekememesi, parmak ucunun yere takılması ve adım sırasında ayağın sürüklenmesiyle ortaya çıkan fonksiyonel bir problemdir. En sık nedenler; peroneal sinir hasarı, L4-L5 radikülopati, inme sonrası spastisite, periferik sinir yaralanmaları, bel fıtığı/kanal darlığı sonrası sinir etkilenmesi ve nörolojik hastalıklardır. Düşük ayakta temel sorun çoğu zaman tibialis anterior kasının yeterli dorsifleksiyon yapamamasıdır. FES’in düşük ayakta common peroneal sinire elektriksel uyarı vererek ayağı kaldırmayı hedeflediği NICE tarafından da tanımlanmıştır.

2. Globus Genesy 600 ve Genesy 1500 bu tedavide ne işe yarar?

Globus Genesy 600; TENS, EMS/NMES, mikroakım, denervasyon ve rehabilitasyon programları içeren profesyonel elektroterapi cihazıdır. Ürün dokümanlarında Genesy 600 için 149 program, 11 rehabilitasyon, 20 ağrı/TENS, 12 mikroakım ve 3 denervasyon programı belirtilmektedir.

Globus Genesy 1500 daha üst segmenttir. Cihaz bilgilerinde 414 program, 92 elektroterapi EMS/Russian, 33 ağrı, 23 mikroakım, 11 rehabilitasyon, 9 denervasyon ve 6 interferansiyel akım programı bulunduğu belirtilmektedir.

Bu nedenle düşük ayakta Genesy 600 daha çok temel NMES/FES, TENS ve sınırlı denervasyon protokolleri için; Genesy 1500 ise daha geniş program sayısı, daha fazla denervasyon seçeneği ve interferansiyel akımlar nedeniyle daha kapsamlı klinik kullanım için uygundur.

3. Düşük ayakta hangi akım ne amaçla kullanılır?

4. En önemli akım: FES / NMES

Düşük ayakta ana tedavi akımı FES yani fonksiyonel elektrik stimülasyonudur. FES, yürüyüş sırasında peroneal siniri veya tibialis anterior kasını uyararak ayağın yukarı kalkmasını sağlar. Sistematik derlemelerde peroneal sinir FES uygulamasının özellikle inme sonrası düşük ayakta fizyoterapiyle birlikte yürüyüş hızını artırabildiği bildirilmiştir.

Genesy 600 ve 1500 cihazları klasik giyilebilir düşük ayak FES cihazları gibi ayakkabı sensörüyle adım zamanlaması yapmaz. Ancak klinikte veya ev egzersizinde tibialis anterior kasını çalıştırmak, dorsifleksiyon hareketini öğretmek ve kası güçlendirmek için NMES/FES mantığıyla kullanılabilir.

NMES/FES parametreleri

NMES parametrelerinde amaç ağrı kesmek değil, kas kontraksiyonu oluşturmaktır. NMES’in temel prensibi, elektriksel uyarıyla periferik motor sinirleri aktive ederek kas kontraksiyonu oluşturmaktır; fizyoterapi literatüründe NMES kas kuvveti, atrofi önleme ve fonksiyonel aktivasyon için kullanılır.

5. Elektrot yerleşimi

Düşük ayakta en kritik nokta elektrot yerleşimidir.

Yerleşim 1: Tibialis anterior kası

Bir elektrot diz kapağının dış-alt kısmına, fibula başının biraz aşağısına yakın bölgeye yerleştirilir. Diğer elektrot tibialis anterior kas gövdesi üzerine, kaval kemiğinin dış tarafına yerleştirilir.

Amaç:
Ayağın yukarı ve hafif dışa doğru kalkmasıdır.

Yerleşim 2: Common peroneal sinir hattı

Bir elektrot fibula başı çevresindeki peroneal sinir hattına, diğer elektrot tibialis anterior kası üzerine yerleştirilir.

Amaç:
Sinir uyarımıyla dorsifleksiyon cevabı almaktır.

Doğru cevap nasıl anlaşılır?

Doğru yerleşimde ayak:

• Yukarı kalkmalı,
• Parmak ucu yerden ayrılmalı,
• Aşırı içe dönmemeli,
• Aşırı dışa kaçmamalı,
• Ağrılı yanma oluşturmamalıdır.

Yanlış yerleşimde sadece karıncalanma olur ama ayak kalkmaz. Bu durumda elektrotlar birkaç santimetre kaydırılarak motor nokta aranmalıdır.

6. TENS akımı ne zaman kullanılır?

TENS düşük ayağı doğrudan düzeltmez. Yani TENS ile tibialis anterior kası güçlenmez. TENS’in görevi ağrıyı azaltmaktır.

Düşük ayakta şu durumlarda kullanılır:

• Peroneal sinir çevresinde ağrı,
• Bel kaynaklı sinir ağrısı,
• Ayak bileği çevresinde yanma,
• Kas spazmı sonrası ağrı,
• Yürüyüş bozukluğuna bağlı baldır ve ayak ağrısı.

Konvansiyonel TENS

TENS için Cochrane derlemesi, nöropatik ağrıda ciddi yan etki bildirimlerinin az olduğunu ancak kanıt kalitesinin düşük/çok düşük olduğunu belirtir. Bu nedenle TENS destek tedavi olarak düşünülmelidir, ana kas aktivasyon tedavisi değildir.

Endorfinik TENS

Kronik ağrı, belden bacağa vuran sinir ağrısı ve uzun süreli nöropatik ağrılarda tercih edilebilir.

7. Denervasyon akımları ne zaman kullanılır?

Bu bölüm çok önemlidir.

Düşük ayakta kas tamamen normal sinirle uyarılabiliyorsa denervasyon akımı kullanılmaz. Denervasyon akımı ancak EMG/ENMG’de kasın kısmen veya tamamen denervasyonlu olduğu gösterilmişse düşünülür.

Globus kullanıcı kılavuzunda denervasyonlu kasların sağlıklı kaslardan farklı uyarıldığı; travmatik periferik sinir lezyonlarında kronaksi ölçümünün denervasyonun sınırlı, kısmi veya tam olup olmadığını belirlemede kullanıldığı; bu tedavilerde amacın kas trofizmini korumak ve sklerozu sınırlamak olduğu belirtilmektedir.

Globus dokümanlarında denervasyon için üç temel akım tipi açıklanır:

Kılavuzda rectangular impulsların daha çok tamamen denervasyonlu kaslarda, triangular impulsların tam veya kısmi denervasyonda, trapezoidal impulsların ise özellikle kısmi denervasyonda kullanıldığı belirtilmiştir.

Denervasyon uygulama mantığı

Bu uygulama mutlaka fizyoterapist veya fizik tedavi hekimi kontrolünde yapılmalıdır.

8. Russian / Kotz akımı kullanılır mı?

Russian akım, özellikle kas kuvvetlendirme amacıyla kullanılan orta frekanslı bir stimülasyon yöntemidir. Genesy 1500 cihazında Russian/Kotz seçenekleri daha geniştir; Genesy 1500 ürün bilgisinde EMS/Russian elektroterapi programlarının bulunduğu belirtilmektedir.

Düşük ayakta Russian akım ancak şu durumda düşünülür:

• Kas siniri sağlam,
• Hasta kasılmayı tolere ediyor,
• Amaç kuvvetlendirme,
• Akut sinir hasarı veya aktif denervasyon yok.

Pratikte düşük ayakta birinci seçenek çoğu zaman NMES/FES, ikinci seçenek ise kas kuvvetlendirme amaçlı EMS/Russian protokolleridir.

9. Mikroakım kullanılır mı?

Mikroakım düşük ayağı kaldırmaz. Kas kontraksiyonu oluşturmaz. Daha çok doku iyileşmesi, ağrı ve inflamasyon destek tedavisi mantığıyla kullanılır. Genesy 600’de 12 mikroakım, Genesy 1500’de 23 mikroakım programı bulunduğu ürün bilgilerinde belirtilmektedir.

Düşük ayakta mikroakım ancak yardımcı tedavi olarak düşünülür:

• Sinir çevresi hassasiyet,
• Yumuşak doku irritasyonu,
• Aşırı ağrı nedeniyle NMES tolere edilemiyorsa başlangıç desteği.

10. İnterferansiyel akım Genesy 1500’de ne işe yarar?

Genesy 1500’de interferansiyel programlar bulunduğu belirtilmektedir.

IFC düşük ayağı doğrudan düzeltmez. Daha çok:

• Bel kaynaklı ağrı,
• Siyatik tarzı ağrı,
• Derin kas ağrısı,
• Ayak bileği çevresi derin ağrı

için yardımcı analjezik akım olarak kullanılabilir.

Örnek:

11. Genesy 600 için örnek tedavi protokolü

Faz 1: Ağrı ve kas aktivasyonu başlangıcı

Süre: 1–2 hafta

NMES ayarı

• Frekans: 35 Hz
• Pulse width: 250–300 µs
• ON: 6 sn
• OFF: 18 sn
• Ramp: 1 sn
• Süre: 15–20 dk
• Şiddet: Ayak yukarı kalkacak düzey

Faz 2: Fonksiyonel güçlendirme

Süre: 3–6 hafta

• NMES sırasında hasta aktif olarak ayağını yukarı çekmeye çalışır.
• Elektrik kasılma verdiğinde hasta hareketi bilinçli tekrarlar.
• Amaç beyin-sinir-kas bağlantısını yeniden eğitmektir.

12. Genesy 1500 için örnek tedavi protokolü

Genesy 1500 daha kapsamlı olduğu için protokol daha geniş kurulabilir.

Faz 1: Ağrı + aktivasyon

• TENS veya IFC: 20 dk
• NMES/FES: 20 dk
• Gerekirse mikroakım: 10–15 dk

Faz 2: Kas güçlendirme

• NMES: 35–50 Hz
• Russian/Kotz: yalnızca sinir cevabı iyi olan hastada
• ON/OFF: 10 sn / 30 sn
• Süre: 20 dk

Faz 3: Fonksiyonel yürüyüş eğitimi

• Action Now / manuel tetikleme özelliği varsa, hasta hareketle birlikte stimülasyon alır.
• Ayak kaldırma hareketi ile eş zamanlı elektrik verilirse motor öğrenme artar.
• Bu, klasik FES mantığına en yakın kullanım şeklidir.

13. Düşük ayakta tedavi hedefleri

FES ile düşük ayak tedavisinde en güçlü kanıt özellikle inme sonrası düşük ayakta yürüyüş fonksiyonu üzerinedir; teknoloji derlemeleri FES’in stroke, multiple sclerosis ve spinal cord injury gibi durumlarda düşük ayağı düzeltici amaçla yaygın kullanıldığını belirtmektedir.

14. Fayda beklentisi gerçekçi olmalı

Globus Genesy 600 veya 1500 cihazı düşük ayakta şu faydaları sağlayabilir:

• Tibialis anterior kasını aktive etmeye yardım eder.
• Kas erimesini azaltmaya katkı sağlar.
• Sinir-kas bağlantısını yeniden eğitmeye destek olur.
• Yürüyüş rehabilitasyonuna yardımcı olur.
• Ağrı varsa TENS ile ağrıyı azaltabilir.
• Denervasyon varsa özel akımlarla kas trofizmini korumaya destek olabilir.

Ama şunları tek başına yapmaz:

• Kopmuş siniri onarmaz.
• Bel fıtığını tedavi etmez.
• Peroneal sinir basısını ortadan kaldırmaz.
• Ortez ihtiyacını her hastada kaldırmaz.
• Cerrahi gereken hastada cerrahinin yerine geçmez.

15. Kimlerde dikkatli kullanılmalı?

Elektrik stimülasyonu şu durumlarda doktor onayı olmadan kullanılmamalıdır:

• Kalp pili,
• Epilepsi,
• Aktif kanser bölgesi,
• Açık yara üzerine uygulama,
• Damar tıkanıklığı şüphesi,
• Aktif enfeksiyon,
• Duyu kaybı çok ileri hastalar,
• Gebelikte bel/karın çevresi,
• Derin ven trombozu şüphesi.

Sonuç

Düşük ayakta Globus Genesy 600 ve Globus Genesy 1500’in en değerli kullanımı NMES/FES mantığıyla tibialis anterior kasını çalıştırmak ve gerekirse TENS ile ağrıyı azaltmaktır. Genesy 600 temel rehabilitasyon, TENS, mikroakım ve sınırlı denervasyon seçenekleriyle yeterli bir cihazdır. Genesy 1500 ise daha fazla program, daha geniş denervasyon seçenekleri, Russian/Kotz ve interferansiyel akımlar nedeniyle daha profesyonel ve kapsamlı kullanım sağlar.

Bilimsel olarak en doğru ifade şudur: Düşük ayakta esas tedavi markadan bağımsız olarak doğru akım seçimi, doğru elektrot yerleşimi, yeterli kas kasılması, düzenli uygulama ve fizyoterapi egzersizleriyle birlikte kullanımdır.